Октомври е. Војната во Украина продолжува. Израелско-палестинскиот конфликт ги исполнува нашите екрани со слики што се тешки за гледање, а уште потешки за заборавање. Во Франција, Италија, Србија и во Албанија, протестите ги изведуваат граѓаните – меѓу кои и младите – на улиците, каде што бараат одговори и повикуваат на промени. Во различни земји и од различни причини, едно станува јасно: младите не се само набљудувачи на она што се случува во светот. Тие се дел од него; поставуваат прашања и се обидуваат да го обликуваат она што следува.
Но, што е со минатото? Ако на младите им е важно она што се случува денес, дали се грижат и за она што се случило пред тие да се родат?
Тука не станува збор само за датумите во учебниците по историја, имињата на битките или границите исцртани на картите. Туку за нерешените прашања, наследените сеќавања и поделбите што ги оставиле зад себе претходните генерации. Можеме ли да го разбереме светот во кој живееме денес, без да ги разбереме конфликтите што придонеле за неговото обликување?
Низ Западен Балкан, конфликтите од 1990-тите се дел од блиското минато. За некои млади луѓе, тие продолжуваат да живеат преку семејните спомени, влијаејќи врз тоа како нивните семејства зборуваат за соседите и какви приказни се раскажуваат на семејната трпеза. За други, пак, тие се само фрагменти со кои се среќаваат на часовите по историја во училиште. Во регион каде што границите, идентитетите и сеќавањата често се преклопуваат, минатото може да биде истовремено длабоко лично и жестоко политичко. Истите прашања се поставуваат и ширум светот. Кој има право да ја раскаже приказната за еден конфликт? Чие страдање се признава? Кои сеќавања стануваат дел од официјалната историја на една земја, а кои остануваат на маргините?
Во октомври 2026 година, младински работници и претставници на институти и младински центри од Македонија, Германија и од Украина се сретнаа во Скопје на обука меѓу врсници (peer training) на тема „Европските младински цели и ’недостасувачкиот мир‘“ (The Missing Peace). Оваа активност беше организирана во рамките на малото партнерство од програмата „Еразмус+“ (Erasmus+) насловено „Иднината на европското минато“. Преку неформално учење, дискусии, презентации и посети на места на сеќавање, партнерите истражуваа како младите можат да се вклучат во соочувањето со тешкото минато на Европа, учеа како да работат на темите поврзани со сеќавањето и мирот, и разменија искуства за младинската работа во своите организации и центри.
Но, што навистина значи мирот? Дали е тоа едноставно моментот кога ќе престанат борбите и ќе се постигне договор? Ова се важни чекори, но што се случува потоа? Што е со нарушената доверба, заедниците што остануваат поделени и сеќавањата што продолжуваат да обликуваат како луѓето се гледаат едни со други?
Тука на сцена стапува концептот на „недостасувачкиот мир“ (The Missing Peace). Тој нè повикува да погледнеме подалеку од формалниот крај на конфликтот и да се запрашаме: што им е потребно на луѓето за да живеат заедно со достоинство? Довербата, чувството на припадност, правдата, инклузијата, дијалогот и подготвеноста за соочување со непријатните вистини – можеби се помалку видливи од границите или политичките договори – но се подеднакво важни за градење траен мир.
Овие прашања стануваат дел и од дискусиите за иднината на младинската политика на ЕУ. На Младинската конференција на ЕУ, одржана во Даблин во септември 2026 година, младинските делегати финализираа ревидиран сет од 12 Европски младински цели, вклучително и посебна цел посветена на мирот и безбедноста. Ревидираните цели ги одразуваат приоритетите на младите и ќе придонесат кон дискусиите за Младинската стратегија на ЕУ за периодот по 2027 година. Овој фокус на мирот и безбедноста е исто така усогласен со агендата на Обединетите нации за „Млади, мир и безбедност“, која повикува младите да имаат значајна улога во спречувањето на конфликти и градењето мир.
Оваа идеја е важна од една едноставна причина: младите не треба да се гледаат само како оние што ќе ги наследат последиците од денешните конфликти. Тие треба да имаат право на глас и во тоа како се толкуваат тие конфликти, како закрепнуваат заедниците, но и како да се изгради една помирољубива иднина.
Младинската работа може да создаде простор каде што младите учат да слушаат, без притоа веднаш да подготвуваат… …противаргумент, истражувајте различни перспективи без секоја дискусија да ја претворате во натпревар и сфатете дека разбирањето на нечие искуство не значи нужно и согласување со неговите заклучоци. Ова, исто така, може да им помогне на младите да разберат дека инклузивноста не подразбира придавање еднаква важност на секое тврдење. Културата на сеќавање, прилагодена за младите, мора да биде отворена за различни искуства, но истовремено да води сметка за доказите, човековите права и достоинството на оние што биле погодени од насилство.
Можеби она што недостасува не е само лекција за историјата што допрва треба да ја научиме. Можеби тоа е просторот што го создаваме за младите – простор во кој тие можат да ја преиспитуваат историјата, да се разбираат меѓусебно и да замислуваат иднина во која таа нема нужно да се повтори.
Не можеме да го препишеме минатото. Не можеме да ветиме дека секој конфликт ќе заврши со помирување. И никогаш не смееме да го поистоветуваме сеќавањето со поправањето на сè што е скршено.
Но, можеме да одлучиме што ќе правиме со знаењето што сме го наследиле.
Јоланта Чиопчинска
Партнери на проектот: Memos (Германија), LRE Poland (Полска), Stadt Nürnberg Jugendamt (Германија) и Волонтерски Центар Скопје (Македонија)


Leave a Reply